Dủ dẻ một loại cây khá quen thuộc của các vùng quê Việt Nam. Tuy nhiên, dù là một loại cây có quả ăn được và có nhiều công dụng dược liệu rất tốt cho sức khỏe nhưng không phải ai cũng biết về loài cây này. Dưới đây Khu Vườn Xanh sẽ tổng hợp về đặc điểm, tác dụng và cách sơ chế, sử dụng cây Dủ dẻ để gửi đến quý bạn đọc.
Đặc điểm cây Dủ dẻ
Cây dủ dẻ hay còn gọi là cây vô danh hoa, cây nhị tuyến,… tùy vào từng vùng miền sẽ có nhiều cách gọi tên khác nhau. Đây là loài cây mọc ở rừng, đồi núi và bên các bờ rào, có hoa rất thơm, quả có thể ăn được, đặc biệt một số bộ phận của cây còn được dùng làm thuốc trị bệnh.
Dủ dẻ có tên khoa học là Anomianthus dulcis (Dunal), cây thuộc họ na (Annonaceae). Loài cây này mọc ở nhiều nơi trong khu vực Đông Nam Á như: Indonesia, Thái Lan, Campuchia, Malaysia,... ở Việt Nam cây phân bố nhiều ở các tỉnh miền Trung, Tây Nguyên và Nam Bộ, cây có một đặc điểm sau đây:
- Thân cây: Là loại cây thân gỗ thường có chiều cao khá khiêm tốn chỉ từ 0,5 - 2m. Cây có nhiều cành nhánh, vỏ cây có màu xanh sẫm ở các cành non, còn vỏ thân già sần sùi màu gần như trắng bạc.
- Lá cây dủ dẻ có lá hình bầu dục tròn và gần như hình tim ở gốc lá, mặt bên trên lá có một lớp lông tơ dày, còn mặt bên dưới lớp lông tơ mỏng hơn. Lá già có màu xanh sẫm còn các lá non có màu xanh tươi.
- Hoa dủ dẻ có màu vàng hoặc màu trắng, hoa mọc thành chùm nhỏ từ 2 - 5 bông hoa, mọc ở ngọn các nhánh cây. Hoa có mùi hương rất thơm nên ở quê thường được hái bỏ trong túi làm túi thơm.
- Quả dủ dẻ thường mọc thành từng chùm từ 3 – 8 quả, quả có kích thước nhỏ, lúc quả non có màu xám, khi chín quả chuyển sang màu vàng cam và ăn có vị ngọt thanh rất ngon.
Các loại cây Dủ dẻ
Dủ dẻ không có sự đa dạng về loại nhưng nếu dựa vào đặc điểm hình thái thì có thể phân cây ra thành hai loại là dủ dẻ rừng nguyên bản và dủ dẻ trồng bonsai.
Dủ dẻ rừng
Dủ dẻ rừng chính là những cây mọc trong tự nhiên con người chưa tác động vào các bộ phận của cây nhằm làm thay đổi hình thái của cây. Với các cây có tuổi đời lâu năm thì gốc cây thường rất to và có nhiều hình dáng khác nhau nên được nhiều người chơi cây săn tìm về trồng chậu.
Dủ dẻ bonsai
Dủ dẻ bonsai hay chính là cây đã được đem về trồng thuần chậu và có sự tác động trực tiếp lên cây. Tuy có chiều cao khiêm tốn nhưng thân và cành dẻo dễ uốn, nắn nên rất phù hợp để làm cây bonsai, được giới yêu cây cực kỳ ưa chuộng.
Tác dụng của cây Dủ dẻ
Trong cây dủ dẻ chứa nhiều thành phần hóa học có lợi đối với sức khỏe con người, nên từ lâu loại cây này đã được sử dụng làm dược liệu trị bệnh và chiết xuất tinh dầu thơm như:
- Hỗ trợ điều trị bệnh đường ruột: Nghiên cứu đã chứng minh chiết xuất ethanol từ cây dủ dẻ có tác dụng chống co thắt hội chứng ruột kích thích, một tình trạng ảnh hưởng đến hệ tiêu hóa.
- Giúp giảm đau nhức xương khớp: Flavonoid có trong cây dủ dẻ có khả năng duy trì xương và răng, sản xuất collagen protein và chống oxy hóa. Nó có thể giúp giảm đau và hỗ trợ sức khỏe xương khớp.
- Tốt cho phụ nữ sau sinh: Uống trà dủ dẻ có thể ổn định đường ruột, tạo lợi cho sữa, kích thích ăn ngon miệng, bổ máu, giúp mẹ dễ ngủ, giảm đau nhức lưng và làm da trở nên hồng hào sau khi sinh.
- Hỗ trợ tiêu hóa và giảm đau: Hoa dủ dẻ có khả năng kháng khuẩn và trị tiêu chảy, sốt rét. Dược chất trong hoa cũng có tác dụng giảm đau, mạnh tỳ vị và có thể sử dụng trong điều trị viêm gan và viêm thận.
- Sử dụng làm tinh dầu và dầu thơm: Phần thân dủ dẻ cũng có thể được sử dụng để chiết xuất tinh dầu và dầu thơm, được sử dụng trong aromatherapy và các sản phẩm chăm sóc da.
Trái Dủ dẻ rừng ăn có ngon không?
Nổi tiếng ở khu vực miền Trung, đất Quảng trị nổi bật nhất với trái Dủ dẻ vàng độc đáo, chúng thường mọc thành chùm, có màu vàng ươm, với mùi thơm thoang thoảng. Những người nơi đây gọi là quả dủ dẻ hay dũ dẻ ở một số địa phương khác.
Trái Dủ dẻ vàng thường ra quả quanh năm, chính vụ là mùa hè. Quả có kích thước bé và số lượng quả chín ở mỗi cây không nhiều nên loại quả này thường chỉ được hái để mang về cho con trẻ ăn, chứ hiếm thấy ai tìm hái để bán.
Quả Dủ dẻ khi còn non có màu xám, khi chín trái chuyển dần sang màu vàng cam hoặc cam đỏ. Hình dáng bên ngoài bắt mắt với màu vàng ươm, lớp da căng mọng và sở hữu vị ngọt thanh khiến trái dủ dẻ rừng là món ăn ưa thích của trẻ con miền quê.
Cách sơ chế, chế biến và sử dụng cây Dủ dẻ
Ngoài sử dụng quả Dủ dẻ như một món ăn dân dã bình thường, các thành phần khác của cây có thể sơ chế và sử dụng cho nhiều mục đích khác nhau. Khi tiến hành sơ chế, chế biến và sử dụng cây dủ dẻ thì cần chú ý đến một số vấn đề sau:
Sơ chế cây Dủ dẻ
Sau khi thu hoạch cây dủ dẻ, chặt thành các khúc nhỏ và loại bỏ hết phần lá, cành, hoặc thân cây dụ nào còn đính kèm. Rửa sạch dủ dẻ với nước để loại bỏ bụi bẩn, côn trùng, hoặc chất bẩn khác (có thể sử dụng bàn chải cọ nhẹ để làm sạch).
Dủ dẻ Phơi khô
Phơi dủ dẻ dưới nắng hoặc nơi có gió thoáng để cây khô tự nhiên. Chú ý, đảm bảo dủ dẻ được phơi khô hoàn toàn để tránh việc mốc mọt và bảo quản được lâu dài.
Trong trường hợp không có nắng hoặc vào mùa mưa, có thể sử dụng máy sấy để làm khô dủ dẻ. Lưu ý, đặt máy sấy ở nhiệt độ thấp và theo dõi liên tục để đảm bảo chúng không bị quá khô.
Sử dụng cây Dủ dẻ
Khi muốn sử dụng dủ dẻ, hãy lấy một lượng vừa đủ và rửa lại bằng nước ấm để loại bỏ bụi bẩn và các tạp chất còn lại. Đun một ấm nước sôi, sau đó đổ nước sôi vào dủ dẻ đã rửa sạch, hãm từ 15 - 20 phút. Sau khi hãm xong, có thể uống trà dủ dẻ ngay trong ngày để tận hưởng tốt nhất các dược chất và dinh dưỡng của trà dủ dẻ.
Ngoài ra, cách sử dụng và chế biến dủ dẻ có thể thay đổi tùy theo mục đích dùng,có thể sử dụng như trà cũng có thể sử dụng chung với các loại dược liệu khác nhưng trong quá trình sử dụng nên dùng với một lượng vừa phải không dùng quá nhiều.
Bài viết trên đây đã tổng hợp đầy đủ nhất thông tin về cây Dủ dẻ - một loại cây không chỉ có công dụng tuyệt vời đối với sức khỏe con người mà còn có công dụng trồng cảnh bonsai rất đẹp. Hy vọng với các nội dung trên sẽ đem đến cho bạn đọc nhiều kiến thức bổ ích.
