Cây Kỷ tử là một loại cây thuộc họ Solanaceae có nguồn gốc từ Trung Quốc. Đây là một loại cây thuộc hàng quý hiếm, được trồng ở nhiều nơi trên thế giới với mục đích làm cây cảnh và cung cấp trái cây có giá trị dinh dưỡng cao. Hãy cùng Khu Vườn Xanh khám phá chi tiết về loại cây này ngay trong bài viết dưới đây nhé!
Tìm hiểu về cây Kỷ tử
Nhiều người vẫn nhầm lẫn và gọi không đúng tên gọi của loại cây câu kỷ tử. Theo đó, kỷ tử mới là tên gọi chính xác. Còn kỳ tử là do cách đọc sai, cách viết chưa đúng của một số người, dẫn đến việc hiểu lầm không mong muốn.
Cây Kỷ tử còn được gọi là kỷ tử, khởi tử, hoặc địa cốt tử, câu kỷ quả, có tên khoa học là Lycium barbarum L. và được biết đến với hình dạng quả mọng có màu sắc đỏ cam tươi khi chín. Xuất phát từ Trung Quốc, cây kỷ tử đã trở thành loài thảo dược phổ biến và được sử dụng qua nhiều thế hệ ở các quốc gia Châu Á.
Đặc điểm hình thái
Cây Kỷ Tử hiện nay được trồng nhiều nhất ở các tỉnh miền núi phía Bắc như Lai Châu, Yên Bái, Lào Cai. Loài cây này thuộc giống cây thân mềm nổi bật với những đặc điểm chính sau:
- Thân cây: Là giống cây thân mềm, thường mọc đứng, có độ cao trung bình từ 50cm đến 1.5m.
- Lá: Lá Kỷ tử mọc đơn, có thể mọc so le nhau hoặc mọc vòng tại một điểm. Cuống lá ngắn khoảng 2-6mm, phiến lá hình mác, có đầu lá và phần gần cuống hẹp, hơi nhọn. Kích thước lá dài từ 2-6cm, rộng từ 0.6-2.5cm, mép lá nguyên.
- Hoa: Hoa Kỷ tử có kích thước nhỏ, mọc đơn độc ở kẽ lá hoặc có một số hoa tụ lại. Cánh hoa có màu tím đỏ, mùa hoa bắt đầu từ tháng 6-9 hàng năm.
- Quả: Quả Kỷ Tử nhỏ, có hình trứng, dài từ 0.5-2cm, đường kính từ 4-6mm. Khi chín, quả có màu đỏ sẫm hoặc vàng đỏ. Sau khi ra hoa, cây sẽ đậu quả từ tháng 7-10.
- Hạt: Trong mỗi quả Kỷ Tử chứa nhiều hạt nhỏ, hình thận dẹt, dài từ 2-2.5mm.
Thành phần hóa học
Quả Kỷ Tử chứa nhiều thành phần dinh dưỡng hữu ích như betain, 8-10% acid amin trong đó có khoảng một nửa là dạng tự do, acid ascorbic (vitamin C), acid nicotinic, caroten, thiamin, riboflavin, tinh dầu và các nguyên tố vi lượng như sắt, phospho, canxi.
Ngoài ra, vỏ rễ của cây Kỷ Tử chứa một loại hợp chất gọi là kukoamin và một dipeptid được gọi là lyciumamid. Những chất này rất tốt cho sức khỏe của con người
Phân loại giống cây Kỷ tử
Có thể bạn chưa biết cây Kỷ tử khá phổ biến với 2 loại: một là cây kỷ tử đỏ và đen. Theo đó, mỗi loại đều mang đặc điểm hình thái khác nhau và những giá trị nhất định, cụ thể như sau:
Kỷ tử đỏ
Kỷ tử đỏ là cây thuốc quý hiếm có nguồn gốc từ Trung Quốc. Cây cao 0.5m đến 1.5m, có cành nhỏ và thỉnh thoảng có gai ngắn mọc ở kẽ lá. Quả có kích thước khá nhỏ, khi chín có màu đỏ sẫm hoặc vàng đỏ.
Kỷ tử đen
Kỷ tử đen còn được gọi là hắc kỷ tử, khác biệt với phần trái tròn màu đen. Loại quả này mọc tự nhiên ở vùng Tây Tạng. So với kỷ tử đỏ, kỷ tử đen được coi là quý hiếm và tuyệt vời hơn nhiều. Người dân Tây Tạng coi loại quả đen này như món quà đặc biệt mà thiên nhiên và trời đất ban tặng cho con người.
Tác dụng và Tác hại của Kỷ tử
Kỷ tử được nhiều người sử dụng như một thảo dược quý hiếm. Tuy nhiên, cũng tương tự như nhiều loại quả khác, hạt kỷ tử có những mặt lợi, cũng sẽ có mặt hại.
Tác dụng
Như đã nói, không phải tự nhiên mà người Việt Nam chúng ta xem hạt kỷ tử mà là một loại thảo dược quý hiếm. Bởi loại quả, loại hạt này có thể ăn được và còn có thể kết hợp với nhiều loại dược liệu khác thành món ăn, mang rất nhiều lợi ích cho sức khỏe, bao gồm:
- Tăng cường hệ miễn dịch: Trong hạt kỷ tử có chứa vitamin A và C, giúp tăng cường miễn dịch, bảo vệ cơ thể khỏi các bệnh mãn tính.
- Tăng cường sức khỏe mắt: Trong hạt kỷ tử có chứa zeaxanthin, dưỡng chất này giúp cải thiện thị lực và bảo vệ mắt khỏi tác động của môi trường ô nhiễm và tia UV.
- Ngăn ngừa sự phát triển của bệnh ung thư: Quả kỷ tử có chứa các chất chống oxy hóa cao, giúp loại bỏ gốc tự do và giảm viêm, ức chế sự phát triển của khối u.
- Làm đẹp da: Beta-carotene có trong hạt kỷ tử giúp bảo vệ da khỏi tác hại của tia UV và ngăn ngừa lão hóa da.
- Kiểm soát đường huyết: Có khả năng cân bằng lượng insulin và tăng loại cholesterol HDL, giúp kiểm soát đường huyết và cholesterol.
- Cải thiện triệu chứng trầm cảm, lo âu và khó ngủ: Giúp cải thiện tâm trạng, tăng cường tập trung và cải thiện chất lượng giấc ngủ.
- Tăng cường sức khỏe gan: Kỷ tử có khả năng ức chế sự phát triển khối u gan, bảo vệ gan và ngăn ngừa bệnh gan nhiễm mỡ.
Tác hại
Kỷ tử có nhiều công dụng tuyệt vời cho sức khỏe con người là điều không thể bàn cãi. Tuy nhiên khi sử dụng, bạn cùng cần lưu ý một số điều sau đây:
- Tương tác với thuốc: Kỷ tử có thể giảm tác dụng hoặc gây tác dụng phụ khi kết hợp với thuốc làm loãng máu, thuốc trị tiểu đường và thuốc trị tăng huyết áp.
- Dị ứng: Nếu bạn từng có tiền sử dị ứng với kỷ tử, hãy tránh tiếp xúc với sản phẩm có chứa loại quả này.
- Phụ nữ mang thai: Quả kỷ tử có chứa betaine, một thành phần được sử dụng để phá thai. Phụ nữ mang thai nên tránh tiếp xúc với kỷ tử để đảm bảo an toàn cho thai kỳ.
- Tính chất như estrogen: Kỷ tử có tính chất tương tự như estrogen, nên phụ nữ mang thai, cho con bú hoặc những người mắc bệnh nhạy cảm với estrogen nên hạn chế ăn quả này.
Ngoài ra, một số đối tượng cần cẩn trọng hoặc không nên ăn quả kỷ tử, như người có vấn đề về đường huyết, huyết áp thấp, vấn đề về tiêu hóa, dị ứng với kỷ tử, đang dùng thuốc làm loãng máu, tiểu đường hoặc huyết áp.
Cách trồng và Chăm sóc cây Kỷ tử
Vốn là giống cây sống ở vùng khí hậu lạnh, mát mẻ, đặc biệt là khu vực các tỉnh vùng núi phía Bắc nước ta. Nếu bạn đang muốn trồng thử loại cây này trong vườn nhà và tìm hiểu chăm sóc cây kỷ tử ra quả nhanh, chất lượng, bạn cần chú ý các yếu tố sau đây:
- Thời vụ trồng: Có thể gieo trồng Kỷ tử quanh năm, nhưng tốt nhất là vào mùa hè khi cây nở hoa và kết trái vào tháng 6 - 10.
- Chuẩn bị giống và đất trồng: Có thể gieo hạt giống hoặc dùng cành để trồng cây câu kỷ tử. Đất trồng nên là loại đất mềm, tơi xốp, viên nén sơ dừa kích mầm.
- Kỹ thuật trồng: Ngâm hạt kỷ tử với nước ấm 30 độ C trong 2-3 tiếng, sau đó vớt hạt ra ươm vào hỗn hợp đất đã chuẩn bị. Đặt chậu ươm ở nơi có ánh sáng nhẹ và chờ hạt nảy mầm sau 10 - 15 ngày. Khi cây con sinh trưởng được 1 tháng, đem ra trồng vào chậu hoặc đất vườn đã chuẩn bị.
- Chăm sóc cây: Kỷ tử ưa nắng mạnh và ưa ẩm, nên cần tưới nước thường xuyên và chăm sóc bằng cách bổ sung phân bón. Cần tỉa bớt cành nhánh phía trong tán lá để cây phát triển tốt hơn.
- Thu hoạch: Sau 2-3 năm chăm sóc, cây sẽ cho trái vào mùa Hạ và mùa Thu. Thời điểm thu hoạch vào sáng sớm hoặc chiều mát để trái có chất lượng tốt nhất. Sau khi thu hoạch, cần phơi trái câu kỷ tử trong nơi râm mát trước khi đem phơi dưới ánh nắng để khô.
Cây Kỷ tử giá bao nhiêu và mua ở đâu?
Giá bán hạt và cây Kỷ tử có thể khác nhau tùy thuộc vào nơi bán và nguồn gốc xuất xứ. Trong nước, giá hạt kỷ tử có thể dao động từ vài chục đến vài trăm nghìn đồng cho một gói hạt tùy theo kích thước, chất lượng và thương hiệu.
Bạn có thể mua Hạt kỷ tử tại các cửa hàng hoa quả, tiệm thuốc Đông Y, cửa hàng dinh dưỡng, cửa hàng thực phẩm hữu cơ, còn cây giống mua tại các cửa hàng vườn ươm và trung tâm giống cây trồng. Ngoài ra, còn có thể mua qua các trang web thương mại điện tử, cửa hàng trực tuyến hoặc các cơ sở sản xuất và phân phối cây giống.
Hy vọng với những chia sẻ trên đây đã giúp bạn đọc có được cái nhìn đúng về cây Kỷ tử - loại cây thảo dược quý hiếm. Đừng quên khám phá Khu Vườn Xanh mỗi ngày để tìm thấy những thông tin hữu ích về thế giới thực vật tự nhiên xung quanh chúng ta nhé!
